Class 9 Sanskrit Chapter 4 MCQ न खलु वयस्तेजसो हेतुः

Students find these Class 9 Sanskrit MCQ Questions and Chapter 4 न खलु वयस्तेजसो हेतुः MCQ with Answers helpful for self-assessment and preparation.

न खलु वयस्तेजसो हेतुः Class 9 MCQ Questions

Class 9 Sanskrit Chapter 4 MCQ Online Test

रेखांकितपदानां प्रसङ्गानुकूलम् अर्थचयनम् कुरुत-

प्रश्न 1.
निर्दयतया बालाय खुदीरामाय मृत्युदण्डः उद्घोषित:-
(क) निर्गता दया अस्मात्
(ख) आगता दया यस्मै
(ग) निर्गता
(घ) आगता
उत्तर:
(क) निर्गता दया अस्मात्

प्रश्न 2.
अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म।
(क) दुःखितः
(ख) कथितः
(ग) हसित:
(घ) भीत:
उत्तर:
(क) दुःखितः

प्रश्न 3.
खुदीरामः असाधारणः आसीत् ।
(क) तेज:
(ख) न साधारण:
(ग) मनसा
(घ) मातरः
उत्तर:
(ख) न साधारण:

प्रश्न 4.
तौ अचिरात् एव प्रवीणौ जातौ ।
(क) शीघ्रम्
(ख) मुक्तम्
(ग) प्राप्तम्
(घ) तम्
उत्तर:
(क) शीघ्रम्

प्रश्न 5.
प्रफुल्ल – खुदीरामाभ्यां विस्फोटकं प्रक्षिप्तम्।
(क) चिन्तित:
(ख) युरोपकरणविशेषः
(ग) पीडितः
(घ) बन्दूकम्
उत्तर:
(क) चिन्तित:

प्रश्न 6.
आंग्लानां विरोधे कृतः प्रतीकारयत्नः व्यर्थः अभूत् ।
(क) प्रत्युत्तर प्रयासः
(ख) खुदीरामः
(ग) प्रफुल्लः
(घ) तेज:
उत्तर:
(क) प्रत्युत्तर प्रयासः

प्रश्न 7.
आंग्लानां मनसि आतङ्कं जनयान्ति स्म ।
(क) भयम्
(ख) निडरम्
(ग) हतम्
(घ) दुःखम्
उत्तर:
(क) भयम्

प्रश्न 8.
सः वन्दे मातरम् जपन् दिवं गतः ।
(क) स्वर्गम्
(ख) नरकम्
(ग) मातरम्
(घ) कारागारम्
उत्तर:
(क) स्वर्गम्

प्रश्न 9.
न्यायालये आधिवक्तॄणां प्रश्नस्य उत्तरं निश्चितम् आसीत्।
(क) भाषणम्
(ख) अभिभाषणकार्णाम्
(ग) अभिभाषणम्
(घ) वादनम्
उत्तर:
(ख) अभिभाषणकार्णाम्

प्रश्न 10.
कश्चन तेजस्वी बालक्रान्तिवीर: हुतात्मा अस्ति ।
(क) बलिदानी
(ख) तेजस्वी
(ग) आतंकी
(घ) क्रान्तिकारी
उत्तर:
(क) बलिदानी

प्रश्न 11.
आंग्ला: सन्त्रस्ताः आसन्।
(क) भीता:
(ख) विरोधाः
(ग) तनावग्रस्ताः
(घ) विस्मिताः
उत्तर:
(क) भीता:

प्रश्न 12.
आंग्ला: अधिकारिणः अपि चकिताः अभवन्।
(क) विरोधाः
(ख) विस्मिताः
(ग) दर्शनार्थः
(घ) अमराः
उत्तर:
(ख) विस्मिताः

प्रश्न 13.
अमृतमहोत्सववर्षं वयम् आचरितवन्तः।
(क) अनुसरितवन्तः
(ख) धावितवन्तः
(ग) हसितवन्तः
(घ) चकितवन्तः
उत्तर:
(क) अनुसरितवन्तः

प्रश्न 14.
अहं पादत्राणं न धरिष्यामि ।
(क) रात्रम्
(ख) पदयात्रम्
(ग) पादुका
(घ) प्रतिज्ञा
उत्तर:
(ग) पादुका

1. अधोलिखित गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

1. भारतस्य स्वतन्त्रतासङ्ग्रामे सशस्त्रान्दोलने बङ्गप्रान्तः अग्रेसर: आसीत्। तस्मिन् बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे मोहोबनी – ग्रामे नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमे वर्षे (१८८९) दिसम्बरमासस्य तृतीये दिनाङ्के खुदीरामस्य जन्म अभवत् । तस्य जनकस्य नाम त्रैलोक्यनाथः इति, जनन्याः नाम लक्ष्मीप्रिया देवी च आसीत्। खुदीरामस्य बाल्यकाले एव तस्य पितरौ दिवङ्गतौ । अतः तस्य अग्रजया अपरूपादेव्या एव खुदीरामस्य पालनं पोषणं च कृतम्। बाल्यकालतः एव खुदीरामः असाधारणः आसीत् । साधारणबालानाम्इव क्रीडादिषु तस्य मनः न रमते स्म । सः देशवासिषु जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म ।

I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम् )

1. खुदीरामस्य पालनं पोषणं च अग्रजया कृतम् ?
2. खुदीरामस्य मातुः नाम किम् ?
3. खुदीरामस्य जन्म् कस्मिन् प्रान्ते अभवत्?

उत्तर:

1. अपरूपादेव्या
2. लक्ष्मीप्रिया
3. बङ्गप्रान्ते

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)

1. बाल्यकालतः एव खुदीरामः कीदृशः बालकः आसीत्?
2. खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म ?
3. खुदीराम: जन्म कदा अभवत्?

उत्तर:

1. बाल्यकालतः एव खुदीरामः असाधारणः बालकः आसीत् ।
2. खुदीरामः देशवासिषु जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म ।
3. खुदीराम: जन्म नवाशीत्याधिक – अष्टादशशततमे वर्षे दिसम्बरमासस्य तृतीये दिनाङ्के अभवत् ।

III. भाषिककार्यम्-

(i) ‘मृतं गतौ’ इति पदस्य पर्यायपदं किम् आगतम् ?
(क) दिनाङ्कौ
(ख) दिवङ्गतौ
(ग) जनकौ
(घ) पितरौ
उत्तर:
(ख) दिवङ्गतौ

(ii) “स: देशवासिषु अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म ।” अस्मिन् वाक्ये कर्तृपदं किं प्रयुक्तम् ?
(क) सः
(ख) भवति स्म
(ग) दृष्ट्वा
(घ) व्यथितः
उत्तर:
(क) सः

2. बङ्गप्रान्ते क्रान्तिवीरै: सञ्चालितानि बहूनि गुप्तमण्डलानि आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कं जनयन्ति स्म । कस्यचित् गुप्तमण्डलस्य सञ्चालकः आसीत् सत्येन्द्रनाथः। खुदीरामः स्वमित्रेण प्रफुल्लेन सह गत्वा सत्येन्द्रनाथेन अमिलत् । सत्येन्द्रनाथः उपादिशत्- “क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत् इति” ।
तस्मात् गुप्तप्रशिक्षणकेन्द्रात् द्वाभ्याम् अष्टमासात्मकं प्रशिक्षणं प्राप्तम्। भुशुण्डिसञ्चालने अपि तौ अचिरादेव प्रवीणौ सञ्जातौ । राणाप्रतापस्य चरित्रेण प्रेरित: खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् ‘यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धरिष्यामि’ इति ।

I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)

1. खुदीरामः कस्य चरित्रेण प्रेरितः आसीत्?
2. गुप्तमण्डलस्य सञ्चालकः कः आसीत् ?
3. खुदीरामः केन सह गत्वा सत्येन्द्रनाथेन अमिलत् ?

उत्तर:

1. राणाप्रतापस्य
2. सत्येन्द्रनाथः
3. प्रफुल्लेन

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)

1. सत्येन्द्रनाथः खुदीरामं किं उपादिशत् ?
2. खुदीरामः किं प्रतिज्ञातवान् ?
3. खुदीराम – प्रफुल्लौ कुत्र एवं कियत् प्रशिक्षणं प्राप्तम् ?

उत्तर:

1. सत्येन्द्रनाथः खुदीरामं उपादिशत् – “क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत इति ।
2. खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् “यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्रणं न धरिष्यामि” इति ।
3. खुदीराम – प्रफुल्लौ गुप्तप्रशिक्षणकेन्द्रात् एवं च अष्टमासात्मकं प्रशिक्षणं प्राप्तम् ।

III. भाषिककार्यम् –

(i) भुशुण्डिसञ्चालने अपि तौ प्रवीणौ सञ्जातौ । अत्र कर्तृपदं किम् आगतम् ?
(क) तौ
(ख) प्रवीणौ
(ग) सञ्जातौ
(घ) अपि
उत्तर:
(क) तौ

(ii) ‘सञ्चालितानि बहूनि गुप्तमण्डलानि ।’ अत्र विशेषणपदं किम् ?
(क) बहूनि
(ख) गुप्त
(ग) मण्डलानि
(घ) सञ्चालितानि
उत्तर:
(क) बहूनि

3. आङ्ग्लैः गृहीतः खुदीरामः न्यायालयं नीतः । तत्र अधिवक्तॄणां प्रत्येकं प्रश्नस्य खुदीरामस्य निश्चितम् उत्तरम् आसीत् यत् ‘वन्दे मातरम्’ इति। न्यायाधीशेन निर्दयतया बालाय खुदीरामाय मृत्युदण्डः उद्घोषितः उद्बन्धनम् इति । राष्ट्रभक्तस्य खुदीरामस्य मुखे भयं दुःखं वा नासीत् प्रत्युत प्रसन्नता, शान्तिः, तृप्तिः, तेजः च आसीत् । तत् दृष्ट्वा न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिण: चापि चकिताः। अष्टाधिक-नवदशशततमस्य वर्षस्य अगस्तमासस्य एकादशे दिनाङ्के (११-०८-१९०८) बाल्ये वयसि एव देशस्य स्वातन्त्र्यार्थ खुदीरामः हुतात्मा जातः। प्रियभारतमातुः दर्शनार्थं सः हसन्, वन्दे मातरम् इति जपन् आनन्देन दिवं गतः ।

I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)

1. खुदीरामः केन गृहीत: ?
2. खुदीरामः किं जपन् दिवंगतः ?
3. खुदीरामः कस्य दर्शनार्थं दिवंगतः ?

उत्तर:

1. आङ्ग्लैः
2. वन्दे मातरम्
3. भारतमातुः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)

1. खुदीरामस्य निश्चितम् उत्तरम् किमासीत्?
2. खुदीरामः कस्मिन् दिनाङ्के हुतात्मा जात: ?
3. खुदीरामः कथमिव अनान्देन दिवंगत: ?

उत्तर:

1. आधिवक्तॄणां प्रत्येकं प्रश्नस्य खुदीरामस्य निश्चितम् उत्तरम् आसीत् यत् ‘वन्दे मातरम्’ इति ।
2. खुदीरामः अष्टाधिक – नवदशततमस्य वर्षस्य अगस्मासस्य एकादशे दिनाङ्के हुतात्मा जातः ।
3. खुदीरामः प्रियभारतमातुः दर्शनार्थं हसन्, वन्दे मातरम् इति जपन् आनन्देन दिवंगतः ।

III. भाषिककार्यम्-

(i) ‘राष्ट्रभक्तस्य खुदीरामस्य मुखे भयं दुःखं वा नासीत्।’ अत्र विशेषणपदं किं प्रयुक्तम् ?
(क) राष्ट्रभक्तस्य
(ख) खुदीरामस्य
(ग) मुखे
(घ) भयम्
उत्तर:
(क) राष्ट्रभक्तस्य

(ii) ‘निर्दयतया बालाय खुदीरामाय मृत्युदण्ड: उद्घोषितः इति ।’ अत्र विशेष्यपदं किं प्रयुक्तम् ?
(क) बालाय
(ख) खुदीरामाय
(ग) निर्दयतया
(घ) मृत्युदण्ड:
उत्तर:
(ख) खुदीरामाय

2. घटनाक्रमानुसारं वाक्यानि पुनर्लिखत-

(क) आरात्रि द्वौ अपि क्रान्तिवीरौ अधावताम्।
(ख) बङ्गप्रान्ते क्रान्तिवीराणां महद्भिः गुप्तगतिविधिभिः आङ्ग्लाः संत्रस्ताः आसन्।
(ग) अगस्तमासस्य एकादशे दिनाङ्के बाल्ये वयसि एव देशस्य स्वातन्त्र्यार्थं खुदीरामः हुतात्मा जातः ।
(घ) केनेडीनामकस्य अधिकारिणः पत्नी पुत्री च तत्र आस्ताम्। ते मृते किन्तु किङ्ग्जफोर्ड् रक्षितः ।
(ङ) यतोहि देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति ।
(च) पञ्चाधिक-नवदशततमे वर्ष (१९०५) तेन बङ्गप्रान्तः भागद्वये विभाजितः ।
(छ) खुदीरामः स्वमित्रेण प्रफुल्लेन सह गत्वा सत्येन्द्रनाथेन अमिलत्।
(ज) खुदीरामस्य बाल्यकाले एव तस्य पितरौ दिवङ्गतौ ।
उत्तर:
(i) – (ज) खुदीरामस्य बाल्यकाले एव तस्य पितरौ दिवङ्गतौ।
(ii) – (ख) बङ्गप्रान्ते क्रान्तिवीराणां महद्भिः गुप्तगतिविधिभिः आङ्ग्लाः संत्रस्ताः आसन् ।
(iii) – (च) पञ्चाधिक-नवदशततमे वर्ष (१९०५) तेन बङ्गप्रान्तः भागद्वये विभाजितः ।
(iv) – (ङ) यतोहि देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति ।
(v) – (छ) खुदीरामः स्वमित्रेण प्रफुल्लेन सह गत्वा सत्येन्द्रनाथेन अमिलत्।
(vi) – (घ) केनेडीनामकस्य अधिकारिणः पत्नी पुत्री च तत्र आस्ताम्। ते मृते किन्तु किङ्ग्जफोर्ड् रक्षितः ।
(vii) – (क) आरात्रि द्वौ अपि क्रान्तिवीरौ अधावताम् ।
(viii) – (ग) अगस्तमासस्य एकादशे दिनाङ्के बाल्ये वयसि एव देशस्य स्वातन्त्र्यार्थं खुदीराम: हुतात्मा जातः ।

3. लङ्लकारः, क्तवतु-प्रत्ययः, स्म, क्तप्रत्ययः सर्वे भूतकालं सूचयन्ति । अधः दत्तानि वाक्यानि सूचनानुसारं परिवर्तयत-

(क) अपरूपादेव्या खुदीरामस्य पालनं कृतवती । (लङ्-लकारः)
(ख) सत्येन्द्रनाथः स्वमित्रम् उपादिशत् । (क्तवतु-प्रत्ययः)
(ग) सा नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवती । (लङ्-लकारः)
(घ) खुदीरामः आङ् ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयत्। (स्म)
(ङ) प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तर:
(क) अपरूपादेव्या खुदीरामस्य पालनं अकरोत् ।
(ख) सत्येन्द्रनाथः स्वमित्रम् उपदिष्टवान् ।
(ग) सा नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न अशक्नोत् ।
(घ) खुदीरामः आङ् ग्लानां मनसि आतङ्कम् जनयति स्म ।
(ङ) प्रफुल्ल: भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं अकरोत् ।

4. कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत-

(क) राणाप्रतापस्य चरित्रेण खुदीरामः …….। (प्रेरिताः / प्रेरित: /प्रेरणां)
(ख) …….. गृहीतः खुदीराम: न्यायालयं नीतः । (आङ्ग्लैः/ भारतीयै:/बङ्गैः)
(ग) ‘असे धारा’ इत्यस्य समस्तपदम् ……. अस्ति । (असेधारा / असौधारा / असीधारा)
(घ) ‘कश्चित्’ इति पदस्य सन्धिच्छेदं ……… अस्ति । (क + चित्/क: + चित् / कौ + चित्)
(ङ) स्वरसन्ध्याः उदाहरणं …….. अस्ति । (प्रत्येकम् / वागीश: / अचिरादेव)
(च) ‘भयम्’ इत्यस्य पर्यायपदं ……. अस्ति । (आतङ्कम् / आक्रोशम् / आनन्दम्)
उत्तर:
(क) प्रेरितः
(ख) आङ्ग्लैः
(ग) असीधारा
(घ) क: + चित्
(ङ) प्रत्येकम्
(च) आतङ्कम्

5. रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु –

(क) बाल्यकालतः एव खुदीरामः असाधारणः आसीत् ।
(ख) भुशुण्डिसञ्चालने अपि तौ अचिरादेव प्रवीणौ सञ्जातौ ।
(ग) आङ्ग्लैः गृहीतः खुदीराम: न्यायालयं नीतः ।
(घ) अग्निज्वाला: आकाशम् अस्पृशन्।
(ङ) वीरबालः प्रफुल्लः हौतात्म्येन अमरः जातः ।
(च) केनेडीनामकस्य अधिकारिणः पत्नी पुत्री च तत्र आस्ताम् ।
(छ) प्रियभारतमातुः दर्शनार्थं सः हसन्, आनन्देन दिवं गतः ।
(ज) कस्यचित् गुप्तमण्डलस्य सञ्चालकः आसीत् सत्येन्द्रनाथः ।
(ञ) वीरप्रफुल्लेन आङ्ग्लानां विरोधे कृतः प्रतीकारयत्नः व्यर्थः अभूत्।
(ट) खुदीरामः पत्रकवितरणसमये आङ्ग्लानां हस्तगतः जातः ।
उत्तर:
(क) कदातः एव खुदीरामः असाधारणः आसीत्?
(ख) भुशुण्डिसञ्चालने अपि कौ अचिरादेव प्रवीणौ सञ्जातौ ?
(ग) आङ्ग्लैः गृहीतः खुदीरामः कुत्र नीतः ?
(घ) का: आकाशम् अस्पृशन् ?
(ङ) वीरबालः कः हौतात्म्येन अमर: जात: ?
(च) कस्य अधिकारिणः पत्नी पुत्री च तत्र आस्ताम् ?
(छ) कस्याः दर्शनार्थं सः हसन्, आनन्देन दिवं गतः ?
(ज) कस्यचित् कस्य सञ्चालकः आसीत् सत्येन्द्रनाथ: ?
(ञ) वीरप्रफुल्लेन केषां विरोधे कृतः प्रतीकारयत्नः व्यर्थः अभूत्?
(ट) खुदीरामः कदा आङ्ग्लानां हस्तगत: जात: ?

6. ‘गम् + क्तवतु’ प्रत्ययान्त पुल्लिङ्ग – शब्दरूपाणि रिक्तस्थाने लिखत-

उत्तर:

7. रेखांकितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(क) तस्य जनकस्य नाम त्रैलोक्यनाथः इति, जनन्याः नाम लक्ष्मीप्रिया ।
(ख) अपरूपादेव्या एव खुदीरामस्य पालनं पोषणं च कृतम् ।
(ग) सः नवमीं कक्षाम् अपि पूर्णां कर्तुं न शक्तवान् ।
(घ) कस्यचित् गुप्तमण्डलस्य सञ्चालकः आसीत् सत्येन्द्रनाथः।
(ङ) दौर्भाग्यवशात् आङ्ग्लाः आरक्षकाः तौ अगृह्णन्।
(च) प्रियभारतमातुः दर्शनार्थं सः हसन् दिवं गतः ।
उत्तर:
(क) तस्य जनकस्य नाम त्रैलोक्यनाथः इति, कस्याः नाम लक्ष्मीप्रिया?
(ख) अपरूपादेव्या एव कस्य पालनं पोषणं च कृतम् ?
(ग) कः नवमीं कक्षाम् अपि पूर्णां कर्तुं न शक्तवान् ?
(घ) कस्यचित् कस्य सञ्चालकः आसीत् सत्येन्द्रनाथ: ?
(ङ) कस्मात् आङ्ग्लाः आरक्षकाः तौ अगृह्णन्?
(च) कस्याः दर्शनार्थं सः हसन् दिवं गतः ?