Class 9 Sanskrit Chapter 1 MCQ सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्

Students find these Class 9 Sanskrit MCQ Questions and Chapter 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् MCQ with Answers helpful for self-assessment and preparation.

सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् Class 9 MCQ Questions

Class 9 Sanskrit Chapter 1 MCQ Online Test

रेखांकितपदानां प्रसङ्गानुकूलम् अर्थचयनं कुरुत-

प्रश्न 1.
सर्ववाणी परिष्कारकं संस्कृतम् ।
(क) सुन्दरम्
(ख) मनोहरम्
(ग) संस्कारकम्
(घ) दर्शकम्
उत्तर:
(ग) संस्कारकम्

प्रश्न 2.
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षंदं संस्कृतम् ।
(क) इहलोके
(ख) परलोके
(ग) सर्वभूतैः
(घ) भारतीयैः
उत्तर:
(क) इहलोके

प्रश्न 3.
ऐहिकामुष्मिकम् उत्कर्षदं संस्कृतम् ।
(क) सर्वतं
(ख) प्रतिष्ठापकम्
(ग) परलोकस्य
(घ) विस्तारकम्
उत्तर:
(ग) परलोकस्य

प्रश्न 4.
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम् ।
(क) भक्तिं गृहणीति इति
(ख) कामं ददाति इति
(ग) भक्तिं वितनोति इति
(घ) भक्तिं ददाति इति
उत्तर:
(घ) भक्तिं ददाति इति

प्रश्न 5.
चारु माधुर्यधारागृहं संस्कृतम् ।
(क) सुन्दरम्
(ख) कटुः
(ग) मधुरम्
(घ) तीक्ष्णम्
उत्तर:
(क) सुन्दरम्

प्रश्न 6.
सर्वदानन्द सन्दोहं संस्कृतम् ।
(क) सर्वतः
(ख) समूह:
(घ) प्रेरणादायकम्
(ग) संस्थापक:
उत्तर:
(ख) समूह:

प्रश्न 7.
शिवं सुन्दरं संस्कृतम् ।
(क) कल्याणम्
(ख) मनोहरम्
(ग) भोगम्
(घ) मोक्षम्
उत्तर:
(क) कल्याणम्

प्रश्न 8.
सर्व – वाणी – परिष्कारकं संस्कृतम् ।
(क) कीर्तिः
(ख) भाषा
(ग) शुभम्
(घ) मनः
उत्तर:
(ख) भाषा

प्रश्न 9.
शब्दलालित्य – लीलावनं संस्कृतम् ।
(क) क्रीडायाः वनं
(ख) वानराणां वनं
(ग) बालकानां वनं
(घ) बालिकायाः वनम्
उत्तर:
(क) क्रीडायाः वनं

प्रश्न 10.
सत्पथं प्रेरणादायकं संस्कृतम् ।
(क) असत्यस्य मार्गः
(ख) सत्यस्य मार्ग:
(ग) सतानां मार्गः
(घ) पूर्वजानां मार्ग:
उत्तर:
(ख) सत्यस्य मार्ग:

प्रश्न 11.
विश्व – चेतस् चमत्कारकं संस्कृतम्।
(क) मनः
(ख) सत्यम्
(ग) धर्मं
(घ) शब्दम्
उत्तर:
(क) मनः

प्रश्न 12.
पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम् ।
(क) बालकानाम्
(ख) भारतीयानाम्
(ग) अनुजानाम्
(घ) पितॄणाम्
उत्तर:
(घ) पितॄणाम्

प्रश्न 13.
ज्ञानपुञ्ज – प्रभादर्शकं संस्कृतम् ।
(क) दानस्य राशि:
(ख) कर्मस्य राशि:
(ग) ज्ञानस्य राशि:
(घ) गुणस्य राशि:
उत्तर:
(ग) ज्ञानस्य राशि:

प्रश्न 14.
द्वयोः उद्वेलनम् संस्कृतम् ।
(क) उत्थानं करोति
(ख) प्रतिष्ठापयति
(ग) गमयति
(घ) वितनोति
उत्तर:
(क) उत्थानं करोति

प्रश्न 15.
विश्वबन्धुत्व – विस्तारकं संस्कृतम् ।
(क) अपनयति
(ख) वितनोति
(ग) अपसरति
उत्तर:
(ख) वितनोति

1. अधोलिखित- श्लोकान् पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत-

1. भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्
भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्
ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्
सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम् ।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं किम् ?
2. सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहम् ?

उत्तर:

1. संस्कृतम्
2. आनन्दस्य

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं कस्याः साधकम् ?
2. संस्कृतं केषां सम्पादकं मन्यते ?

उत्तर:

1. संस्कृतं भारतीयैकतायाः साधकम् अस्ति।
2. संस्कृतं भारतीयत्व – सम्पादकं मन्यते ।

III. भाषिककार्यम्-

1. ‘दीप्ति:’ इति पदस्य समानार्थकपदं किं आगतम् ?
2. ‘संस्कृतभाषा भारतीयानाम् ऐक्यं साधयति ।’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किं प्रयुक्तम् ?

उत्तर:

1. प्रभा
2. साधयति

2. सर्वमस्तिष्कसंस्कारकं संस्कृतम्
सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्
सत्पथप्रेरणादायकं संस्कृतम्
सद्गुणग्रामसन्धायकं संस्कृतम् ।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. सर्वमस्तिकसंस्कारकं किम् अस्ति ?
2. सर्ववाणीपरिष्कारकं का अस्ति?

उत्तर:

1. संस्कृतभाषा
2. संस्कृतभाषा

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम् अस्ति ?
2. संस्कृतं कासां परिष्कारकम् अस्ति ?

उत्तर:

1. संस्कृतं सत्पथस्य प्रेरणादायकम् अस्ति ।
2. संस्कृतं सर्ववाणी – परिष्कारकम् अस्ति ।

III. भाषिककार्यम्-

1. ‘सदगुणः’ इत्यस्य सन्धि-विच्छेदं कुरुत ।
2. ‘दुर्गुण:’ इति पदस्य विपर्ययपदं श्लोके किम् आगतम् ?

उत्तर:

1. सत् + गुणः
2. सद्गुणः

3. विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकं किम् ?
2. संस्कृतं कस्याः कारकम् अस्ति ?

उत्तर:

1. संस्कृतम्
2. सर्वभूतैकतायाः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं सर्वतः कस्याः संस्थापकम् अस्ति ?
2. शीलानि कति सन्ति?

उत्तर:

1. संस्कृतं सर्वतः शान्तेः संस्थापकम् अस्ति ।
2. शीलानि पञ्च सन्ति ।

III. भाषिककार्यम्-

1. ‘अनेकता’ इति पदस्य विपर्ययपदं पद्यांशे किं आगतम् ?
2. बौद्धधर्मे सदाचरणस्य परिपालनाय कति शीलानि सन्ति?

उत्तर:

1. अनेकता
2. पञ्च

4. त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्
विश्वकल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम्
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्
भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम् ।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. कस्य कल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम् ?
2. संस्कृतं कयोः सम्मेलनम् अस्ति ?

उत्तर:

1. विश्वस्य
2. ज्ञानविज्ञानयोः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं कीदृशं व्रतम् अस्ति ?
2. संस्कृतं केषां द्वयोः मेलनम् अस्ति ?

उत्तर:

1. संस्कृतं त्यागसन्तोषसेवाव्रतम् अस्ति ।
2. संस्कृतं भुक्ति-मुक्त्योः द्वयोः मेलनम् अस्ति ।

III. भाषिककार्यम्-

1. ‘मोक्षस्य मार्गः संस्कृतेन प्राप्यते । अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?
2. ‘संस्कृतं त्यागसन्तोषसेवाव्रतं अस्ति । अत्र कर्तृपदं किम् ?

उत्तर:

1. प्राप्यते
2. संस्कृतं

5. धर्मकामार्थमोक्षप्रदं संस्कृतम्
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम्
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं
संस्कृतम् सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. उत्कर्षं का ददाति ?
2. किं संस्कृतं शिवं सुन्दरं च अस्ति ?

उत्तर:

1. संस्कृतम्
2. आम्

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतभाषा कीदृशी अस्ति ?
2. संस्कृतं किं किं ददाति ?

उत्तर:

1. संस्कृतभाषा सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं च अस्ति ।
2. संस्कृतं धर्म-काम-अर्थ- मोक्षान्, कर्म, ज्ञानं भक्ति च ददाति ।

III. भाषिककार्यम्-

1. ‘संसारस्य’ इति अर्थे किं पर्यायपदं अत्र प्रयुक्तम् ?
2. पुरुषार्थाः कति सन्ति?

उत्तर:

1. ऐहिकम्
2. चत्वारि

6. शब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम्
चारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम्
विश्वचेतश्चमत्कारकं संस्कृतम्
पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम् ।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. संस्कृतं कस्य चमत्कारकम् ?
2. संस्कृतं कस्याः गृहम् अस्ति ?

उत्तर:

1. विश्वचेतसः
2. चारुमाधुर्यधारायाः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं कस्य यशः स्मारकं अस्ति ?
2. संस्कृतं कस्य लीलावनम् अस्ति ?

उत्तर:

1. संस्कृतं अस्माकं भारतीयानां पूर्वजानां यशः स्मारकम् अस्ति ।
2. संस्कृतं शब्दलालित्यस्य लीलावनम् अस्ति ।

III. भाषिककार्यम् –

1. ‘कीर्ति:’ इति पदस्य अर्थे किं पदं पद्यांशे आगतम् ?
2. ‘पूर्वजानाम्’ अस्मिन् पदे का विभक्तिः ?

उत्तर:

1. यश:
2. षष्ठी

2. मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा अधोलिखित- श्लोकानां अन्वयं पूरयत-

1. भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्
भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्
ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्
सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा-आनन्द, सम्पादकम्, एकता, प्रभा

अन्वयः – संस्कृतं भारतीय (i) …….. साधकम् अस्ति। संस्कृतं भारतीयत्व (ii) …… अस्ति । संस्कृतं ज्ञान-पुञ्ज (iii) ……… दर्शकम् अस्ति। संस्कृतं सर्वदा (iv) ….. सन्दोहदम् अस्ति।
उत्तर:
(i) एकता
(ii) सम्पादकम्
(iii) प्रभा
(iv) आनन्द

2. सर्वमस्तिष्कसंस्कारकं संस्कृतम्
सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्
सत्पथप्रेरणादायकं संस्कृतम्
सद्गुणग्रामसन्धायकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा – सद्गुण, परिष्कारकम्, मस्तिष्क, प्रेरणा

अन्वयः संस्कृतं सर्व (i) ……… संस्कारकम् अस्ति। संस्कृतं सर्ववाणी (ii) ……. अस्ति। संस्कृतं सत्पथं (iii) ……. दायकम् अस्ति। संस्कृतं (iv) ………. ग्राम सन्ध्यायकम् अस्ति ।
उत्तर:
(i) मस्तिष्क
(ii) परिष्कारकम्
(iii) प्रेरणा
(iv) सद्गुण

3. विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा – पञ्चशील, एकता, विस्तारकम् शान्ति

अन्वयः – संस्कृतं विश्व-बन्धुत्व (i) ……… अस्ति । संस्कृतं सर्वभूत (ii) …… कारकम् अस्ति। संस्कृतं सर्वत: (iii) …….. संस्थापकम् अस्ति। संस्कृतं (iv) ……. प्रतिष्ठापकम् अस्ति।
उत्तर:
(i) विस्तारकम्
(ii) एकता
(iii) शान्ति
(iv) पञ्चशील

4. त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्
विश्वकल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम्
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्
भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- निष्ठायुत, विज्ञान, मुक्तिः, व्रतम्

अन्वयः संस्कृतं त्याग – सन्तोष-सेवा (i) …… (अस्ति) । संस्कृतं विश्व-कल्याण (ii) ……… (अस्ति) संस्कृतं ज्ञान (iii) …….. सम्मेलनम् (अस्ति)। संस्कृतं भुक्तिः (iv) ……. द्वयोः मेलनम् (अस्ति) ।
उत्तर:
(i) व्रतम्
(ii) निष्ठायुत
(iii) विज्ञान
(iv) मुक्ति:

5. धर्मकामार्थमोक्षप्रदं संस्कृतम्
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम्
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्
सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा-आमुष्मिक, मोक्षप्रदम्, शिवम्, ज्ञानदं

अन्वयः – संस्कृतं धर्म-काम- अर्थ (i) ….. अस्ति । संस्कृतं ऐहिक (ii) ……. उत्कर्षदम् (अस्ति)। संस्कृतं कर्मदं (iii) ….. भक्तिदं च (अस्ति) । संस्कृतं सत्यनिष्ठं (iv) …… सुन्दरं च (अस्ति ) ।
उत्तर:
(i) मोक्षप्रदम्
(ii) आमुष्मिक
(iii) ज्ञानदं
(iv) शिवम्

6. शब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम्
चारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम्
विश्वचेतश्चमत्कारकं संस्कृतम्
पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- लीलावनम्, चमत्कारकम् धारागृहम्, स्मारकम्

अन्वयः संस्कृतं शब्दलालित्य (i) …… (अस्ति) । संस्कृतं चारु- – माधुर्य (ii) ……. (अस्ति) । संस्कृतं विश्वचेतस (iii) …… (अस्ति)। संस्कृतं पूर्वजानां यशः (iv) ……. (अस्ति) ।
उत्तर:
(i) लीलावनम्
(ii) धारागृहम्
(iii) चमत्कारकम्
(iv) स्मारकम्

3. अधोलिखित- श्लोकानां भावार्थं मञ्जूषाशब्द-सहायतया पूरयत-

1. भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्
भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्
ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्
सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- परम्परां प्रभां सम्पादयति, ऐक्यं

भावार्थः – संस्कृतभाषा भारतीयानाम् (i) …… साधयति, भारतीयत्वं (ii) …….. ज्ञान – समूहस्य (iii) …… दर्शयति सर्वदा आनन्दस्य (iv) ……. एव जनयति च ।
उत्तर:
(i) ऐक्यं
(ii) सम्पादयति
(iii) प्रभां
(iv) परम्परां

2. सर्वमस्तिष्कसंस्कारकं संस्कृतम्
सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्
सत्पथप्रेरणादायकं संस्कृतम्
सद्गुणग्रामसन्धायकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा – वचनानि, दर्शयति, जनानां, समूहम्

भावार्थ: संस्कृतभाषा सर्वेषां (i) ……. मानसं शोधयति, (ii) ……. परिष्करोति, सन्मार्गं (iii) ….. सद्गुणानां (iv) …… एव उत्पादयति ।
उत्तर:
(i) जनानां
(ii) वचनानि
(iii) दर्शयति
(iv) समूहम्

3. विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा – पञ्चानां, शान्तिं, ऐक्यं वर्धयति

भावार्थः – संस्कृतभाषा विश्वबन्धुत्वं (i) …….. सर्वेषां प्राणिनामापि (ii) …. बोधयति, सर्वत्रापि (iii) …….. प्रतिष्ठापयति, प्रसिद्धानां (iv) ……. शीलानां रीतिं गमयति ।
उत्तर:
(i) वर्धयति
(ii) ऐक्यं
(iii) शान्तिं
(iv) पञ्चानां

4. त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्
विश्वकल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम्
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्
भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- कर्त्तव्यम्, विज्ञानं, भोगस्य, व्रतम्

भावार्थः – संस्कृतं त्यागस्य हर्षस्य, सेवाबुद्धेश्च (i) …….. अस्ति, संस्कृतं विश्वस्य मङ्गलम् एव (ii) …… इति । संस्कृतं ज्ञानं (iii) ……. च सम्मेलनं अस्ति इति विचार:, (iv) …….. मोक्षस्य च मार्गः च संस्कृतेन लभ्यः ।
उत्तर:
(i) व्रतम्
(ii) कर्त्तव्यम्
(iii) विज्ञानं
(iv) भोगस्य

5. धर्मकामार्थमोक्षप्रदं संस्कृतम्
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम्
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्
सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- भक्तिम्, परलोके, कामानाम्, सत्यं

भावार्थ:-अस्मिन् लोके (i) …… च संस्कृतेन उत्कर्ष : लभ्यते । धर्मस्य, (ii) ….. अर्थस्य, मोक्षस्यापि साधनानि संस्कृतेन लभ्यन्ते । (iii) ……… आचरितुं ज्ञानं प्राप्तुं कर्म कर्तुं च संस्कृतं साधनम्। अतः संस्कृतं (iv) …… शिवं सुन्दरं च अस्ति ।
उत्तर:
(i) परलोके
(ii) कामानाम्
(iii) भक्तिम्
(iv) सत्यं

6. शब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम्
चारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम्
विश्वचेतश्वमत्कारकं संस्कृतम्
पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम् ।

मञ्जूषा- भारतीयानां चमत्कारं, सौन्दर्यस्य्, वृक्षाः

भावार्थ: ललितपद्यानि संस्कृतवने (i) …… इव सन्ति । अन्वेषकस्य संस्कृतं माधुर्यस्य (ii) ……. शीतलगृहमिव आह्लादकम् अस्ति। संस्कृतस्य श्रवणेन अखिलस्यापि प्रपञ्चस्य जनाः (iii)…… लभन्ते। अत एव एतादृशं संस्कृतम् अस्माकं (iv) …… पूर्वजैः सम्पादितस्य कीर्तिराशेः द्योतकम् अस्ति।
उत्तर:
(i) वृक्षाः
(ii) सौन्दर्यस्य्
(iii) चमत्कारं
(iv) भारतीयानां

4. रेखांकितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(क) संस्कृतभाषा भारतीयानाम् ऐक्यं साधयति ।
(ख) संस्कृतभाषा सर्वेषां जनानां मानसं शोधयति ।
(ग) भोगस्य मोक्षस्य च मार्गः च संस्कृतेन लभ्यः ।
(घ) संस्कृतभाषा विश्वबन्धुत्वं वर्धयति ।
(ङ) भक्तिम् आचरितुं ज्ञानं प्राप्तुं कर्म कर्तुं च संस्कृतं साधनम्।
(च) संस्कृतस्य श्रवणेन अखिलस्यापि प्रपञ्चस्य जनाः चमत्कारं लभन्ते ।
उत्तर:
(क) संस्कृतभाषा भारतीयानाम् किं साधयति ?
(ख) का सर्वेषां जनानां मानसं शोधयति ?
(ग) भोगस्य कस्य च मार्गः च संस्कृतेन लभ्यः ?
(घ) संस्कृतभाषा किं वर्धयति ?
(ङ) किम् आचरितुं ज्ञानं प्राप्तुं कर्म कर्तुं च संस्कृतं साधनम् ?
(च) संस्कृतस्य श्रवणेन अखिलस्यापि कस्य जना: चमत्कारं लभन्ते ?